Η θρησκεία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του χαρακτήρα, της ιστορίας και της κοινωνικής ζωής της Σάμου καθώς ήταν πάντα κύριος πνευματικός κρίκος.

Μοναστήρια, Εκκλησίες, Εξωκλήσια

Το νησί είναι διάσπαρτο από  ξωκλήσια, μετόχια και μονές, που  χρονολογούνται από τον 16ο μ.Χ. αιώνα και μετέπειτα, ενώ υπάρχουν και εκκλησιαστικά κτίσματα από τον 11ο μ.Χ. αιώνα. Τα σημαντικότερα είναι:

Μονή Αγίας Ζώνης

χτισμένη το 1695. Βρίσκεται στην κοιλάδα της Βλαμαρής, έχει τοιχογραφίες του 17ου μ.Χ. αιώνα, ξυλόγλυπτο τέμπλο και αξιόλογη βιβλιοθήκη με πατριαρχικά έγραφα και πολύτιμα σκεύη.

Μονή Ζωοδόχου Πηγής

χτίστηκε στα μέσα του 18ου αιώνα, σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων με πανοραμική θέα στα μικρασιατικά παράλια. Στο εσωτερικό της ο επισκέπτης μπορεί να δει το αξιοθαύμαστο ξυλόγλυπτο τέμπλο ενώ οι μαρμάρινες κολώνες προέρχονται από το αρχαίο ιερό της Μιλήτου.

Μονή Παναγίας Σπηλιανής

βρίσκεται στο λόφο πάνω από το Πυθαγόρειο. Σε σπήλαιο που αποτελούσε τόπο λατρείας από την αρχαιότητα, είναι χτισμένο το ομώνυμο εκκλησάκι όπου ρέει αγίασμα.

Μονή Τιμίου Σταυρού

κοντά στους Μαυρατζαίους. Εκκλησία του 17ου μ.Χ αιώνα σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο. Εκεί φυλάσσεται επίχρυσος ξυλόγλυπτος άμβωνας και εντυπωσιακός δεσποτικός θρόνος.

Μονή Μεγάλης Παναγιάς

κοντά στους Κουμαραδαίους, με υπέροχες τοιχογραφίες του 16ου μ.Χ. αιώνα και επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο δεσποτικό θρόνο, άμβωνα και τέμπλο του 18ου μ.Χ. αιώνα.

Μονή Παναγιάς Βροντιανής

στους Βουρλιώτες. Είναι το παλαιότερο μοναστήρι του νησιού (1566) με εκκλησία σε ρυθμό μονόκλιτης βασιλικής με τρούλο. Στο εσωτερικό του διασώζονται: επίχρυσο ξυλόγλυπτο τέμπλο, επιβλητικός ξυλόγλυπτος θρόνος και χαρακτηριστικές τοιχογραφίες.

Μονή Αγίας Τριάδας

στην περιοχή των Μυτιληνιών. Είναι το νεότερο μοναστήρι του νησιού (1824) με υπέροχο μαρμάρινο τέμπλο και ασημένια εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής. Σύμφωνα με την παράδοση, ο τρούλος στηρίζεται σε κολώνες από κτίσμα της αρχαίας Σάμου.

Μονή Προφήτη Ηλία

βορειοδυτικά του Καρλοβάσου στο δρόμο προς Κοντέϊκα. Η εκκλησία είναι μονόκλιτη βασιλική με τρούλο. Ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής το χτισμένο με τούβλα περιστύλιο.

Παναγία Σαραντασκαλιώτισσα

απομακρυσμένο εξωκκλήσι στη νοτιοανατολική πλευρά του Κέρκη. Χτισμένο σε σπήλαιο και υψόμετρο 320 μέτρων με ανάβαση σε απότομο βράχο.

Μονή της Ευαγγελίστριας

σε απόκρημνη πλαγιά του Κέρκη, πάνω από το Μαραθόκαμπο σε υψόμετρο 700 μέτρων. Θεωρείται μια από τις παλαιότερες εκκλησίες της Σάμου.

Μονή Ζωοδόχου Πηγής Κακοπέρατου

σε ερημική χαράδρα και υψόμετρο 600 μέτρων κοντά στο χωριό Κοσμαδαίοι.

end faq

Η Παναγία Μακρινή είναι απομακρυσμένο εξωκκλήσι χτισμένο σε σπήλαιο πάνω από  το χωριό Καλλιθέα. Παλαιότερα, στα σπήλαια της κατάφυτης περιοχής έβρισκαν καταφύγιο ασκητές.

Η Μεταμόρφωση στο Ποτάμι Καρλοβάσου, γνωστή και ως «Παναγία του Ποταμιού». Ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου απλού  τετρακιόνιου ναού. Οι μαρμάρινοι κίονες που στηρίζουν τον  τρούλο προέρχονται πιθανότατα από κάποιο αρχαίο μνημείο. Στην κατασκευή διακρίνονται τρεις φάσεις: η βυζαντινή, η γενουάτικη και η νεότερη.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμονας βρίσκεται στη νοτιοδυτική άκρη της Σάμου πάνω από γραφικό κολπίσκο με θέα τη βραχονησίδα Κάτεργο και τους Φούρνους.

Θρησκευτικές εορτές και πανηγύρια

Σημεία αναφοράς για την κοινωνική ζωή της Σάμου είναι οι θρησκευτικές εορτές. Η μεγαλύτερη είναι της 6ης Αυγούστου, κατά την οποία εορτάζεται στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος στο Πυθαγόρειο, η νικηφόρος ναυμαχία του 1824 όπου «Χριστός Σάμον έσωσεν». Σημαντικές θρησκευτικές εορτές με ξεχωριστά έθιμα είναι: το Πάσχα,  της Ζωοδόχου Πηγής (17 Απριλίου), του Άη Γιάννη του Κλήδονα (24 Ιουνίου), του Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου), της Παναγίας (15 Αυγούστου), της Παναγίας Βροντιανής (8 Σεπτεμβρίου), του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου), των Ταξιαρχών (11 Νοεμβρίου).