Τι ακριβώς είναι ο θεσμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης;

Ο θεσμός της Ευρωπαϊκής Πολιτιστικής Πρωτεύουσας (Ε.Π.Π.) ξεκίνησε το 1985, με πρωτοβουλία της Μελίνας Μερκούρη (1983). Στόχος υπήρξε εξαρχής να επιτευχθεί μέσω του πολιτισμού το πλησίασμα των λαών της Ευρώπης. Και πώς γίνεται αυτό; Με την παρουσίαση κάθε χρόνο μιας διαφορετικής πτυχής του Ευρωπαϊκού πολιτισμού η οποία αναδεικνύει το πλούτο της Ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η Αθήνα ήταν η πρώτη πόλη που κατέκτησε τον τίτλο και έκτοτε το χρίσμα της Ευρωπαϊκής Πολιτιστικής Πρωτεύουσας έχουν λάβει περίπου 50 πόλεις. Για κάθε έτος ορίζονται εκ των προτέρων δύο χώρες που έχουν δικαίωμα να συμμετάσχουν στη δράση. Έτσι, το 2021 τον τίτλο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας θα κατέχει μία πόλη από την Ελλάδα και μία από τη Ρουμανία. Στα πλαίσια αυτά γίνεται ανοιχτός διαγωνισμός στον οποίο δηλώνουν συμμετοχή όποιες ελληνικές πόλεις επιθυμούν με βάση συγκεκριμένα κριτήρια τα οποία είναι γνωστά εκ των προτέρων.

Ποιες πόλεις μπορούν να βάλουν υποψηφιότητα;

Όλες οι πόλεις που επιθυμούν, μπορούν να καταθέσουν υποψηφιότητα. Να διευκρινίσουμε εδώ ότι δεν υπάρχουν κριτήρια που αφορούν το μέγεθος μιας πόλης. Δεν αποτελεί το πληθυσμιακό ή γεωγραφικό μέγεθος βασικό παράγοντα είτε για την υποψηφιότητα είτε για την επιλογή. Για παράδειγμα η μια Πολιτιστική Πρωτεύουσα για το 2015 είναι η Mons στο Βέλγιο που είναι μια μικρή πόλη, των 40.000 περίπου κατοίκων. Να αναφέρουμε, μάλιστα, ότι το Δημοτικό Συμβούλιό της αποφάσισε να ονομάσει λεωφόρο της πόλης «Μελίνα Μερκούρη», για να τιμήσει την εμπνευστή του θεσμού. Οι υποψήφιες πόλεις μπορούν να συμπεριλάβουν και τις γύρω περιοχές τους, δηλαδή γειτονικές πόλεις ή περιφέρειας. Απλά αναφέρεται στο φάκελο το όνομα της πόλης γιατί θα πρέπει να είναι σαφές ποιος είναι υπεύθυνος, για λόγους ευθύνης και λογοδοσίας. Η υποψήφια πόλη ή περιοχή λοιπόν, όπως ισχύει στην περίπτωσή μας που η υποψηφιότητα αφορά όλο το νησί, θα πρέπει να ετοιμάσει και να καταθέσει ένα πρόγραμμα το οποίο θα παρουσιάσει λεπτομερώς στον φάκελο υποψηφιότητάς της. Το πρόγραμμα αυτό, δεν είναι το συνηθισμένο ετήσιο πολιτιστικό της πρόγραμμα, αλλά ένα σχέδιο που θα έχει εκπονηθεί αποκλειστικά για την χρονιά που διεκδικεί τον τίτλο. Επίσης δεν θα πρέπει να εστιάζει μόνο στην προσέλκυση τουριστών αλλά να απευθύνεται και στους μόνιμους κατοίκους, να έχει ευρωπαϊκή και διεθνή απήχηση και να ενεργοποιεί τους πολίτες, τους καλλιτέχνες και όλους τους πολιτιστικούς παράγοντες του τόπου.

Με ποια κριτήρια θα βαθμολογηθούν;

Σε ότι αφορά τα κριτήρια, αυτά είναι έξι και έχουν την ίδια βαρύτητα στην επιλογή. Είναι τα εξής:

  • Πρώτον, «Η συνεισφορά στην μακροπρόθεσμη πολιτιστική στρατηγική». Αυτό σημαίνει ότι η κάθε πόλη θα πρέπει να έχει μια πολιτιστική στρατηγική που θα περιλαμβάνει σχεδιασμό και πέραν της χρονιάς του τίτλου. Να υπάρχει δηλαδή ένα σχέδιο για το πώς η πόλη θα ωφεληθεί μακροπρόθεσμα και δεν θα εξαντλήσει την προσπάθειά της απλώς στο να πάρει τον τίτλο και να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα εκείνη την χρονιά. Οι επιτυχημένες Πολιτιστικές Πρωτεύουσες έχουν χρησιμοποιήσει τον τίτλο ως καταλύτη για αλλαγή στην πολιτιστική και γενικότερη ανάπτυξή τους και έχουν καταγράψει σημαντικό θετικό κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο. Είναι σημαντικό να υπάρχουν σαφείς στόχοι. Κάθε πόλη αντιμετωπίζει διαφορετικές προκλήσεις και έχει διαφορετικές ευκαιρίες και με βάση αυτά θα πρέπει να ετοιμάσει την πρότασή της. Τι θέλει δηλαδή να πετύχει και προς τα πού θέλει να πάει.

  • Το δεύτερο κριτήριο είναι «Η ευρωπαϊκή διάσταση». Αυτό έχει να κάνει με το ότι οι δράσεις που θα προγραμματιστούν, θα πρέπει να προωθούν την πολιτιστική πολυμορφία της Ευρώπης, το διαπολιτισμικό διάλογο και την καλύτερη αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών. Θα πρέπει δηλαδή να τονίζονται τα κοινά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών πολιτισμών χωρίς να αφαιρείται ο τοπικός ή εθνικός χαρακτήρας των δράσεων.

  • Επόμενο κριτήριο είναι το «Πολιτιστικό και Καλλιτεχνικό Περιεχόμενο» του προγράμματος που θα καταθέσει κάθε πόλη. Εδώ είναι σημαντικό να υπάρχει ένα συγκεκριμένο όραμα που θα περιλαμβάνει την συμμετοχή των τοπικών καλλιτεχνών και πολιτιστικών οργανώσεων, να υπάρχει ποικιλία και εύρος στις προτεινόμενες εκδηλώσεις και να μπορεί μια περιοχή να συνδυάσει τις τοπικές μορφές πολιτιστικής κληρονομιάς και παραδοσιακής τέχνης με νέες, καινοτόμες και με πειραματικό χαρακτήρα πολιτιστικές εκφράσεις. Ο φάκελος πρέπει να δίνει αρκετές πληροφορίες για τις δράσεις, έτσι ώστε η επιτροπή που θα αξιολογήσει τους φακέλους να κατανοήσει το καλλιτεχνικό όραμα, την στρατηγική και τους στόχους.

  • Το τέταρτο κριτήριο είναι η «Ικανότητα Υλοποίησης» το αν δηλαδή η πρότασή σου έχει ισχυρή και ευρεία πολιτική στήριξη και δέσμευση από τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές. Πολλές Πολιτιστικές Πρωτεύουσες έχουν αλλάξει πολιτική ηγεσία στα 7 χρόνια που μεσολαβούν ανάμεσα στην κατάθεση της υποψηφιότητας και τη χρονιά του τίτλου. Αυτό όμως, δεν μπορεί και δεν πρέπει να επηρεάζει. Είναι πολύ σημαντικό να αποδεικνύεις ότι τόσο η τοπική πολιτική ηγεσία όσο και η τοπική κοινωνία θέλει τον τίτλο. Με αυτό το κριτήριο συνδέεται άμεσα και το επόμενο που είναι η «Προβολή», δηλαδή η συμμετοχή του τοπικού πληθυσμού και της κοινωνίας των πολιτών στην προετοιμασία του φακέλου. Πρέπει να δημιουργούνται ευκαιρίες σε όσο το δυνατόν περισσότερους πολίτες, φορείς, συλλόγους, ομάδες κτλ να καταθέσουν τις προτάσεις τους και δίνεται μεγάλη έμφαση στους νέους, τους εθελοντές και τις περιθωριοποιημένες και ευπαθείς ομάδες ή μειονότητες. Η επιτυχία μιας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας μετριέται πρώτα από την ενεργό συμμετοχή των πολιτών της. Γι`αυτό και οι υποψήφιες πόλεις πάντα κάνουν πάρα πολλές συναντήσεις με τους πολίτες τους, όπως συμβαίνει αυτή την στιγμή και στη Σάμο. Στόχος είναι να συμμετάσχουν και αυτοί που συνήθως, για διαφόρους λόγους δε συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή της περιοχής. Στόχος είναι η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ. Τέλος, το τελευταίο κριτήριο είναι η «Διοικητική Δομή» η δυνατότητα δηλαδή να διαχειριστείς την πρότασή σου τόσο από διοικητική όσο και από καλλιτεχνική και οικονομική σκοπιά.

Με ποιά διαδικασία γίνεται η επιλογή και από ποιούς; Επίσης, ποιό είναι το χρονοδιάγραμμα για την κατάθεση της υποψηφιότητας;

Όλες οι υποψήφιες πόλεις θα πρέπει να έχουν καταθέσει τον φάκελο της πρότασής τους έως τις 23 Οκτωβρίου. Από εκεί και πέρα μια επιτροπή 12 ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων θα εξετάσει τους φακέλους, θα τους αξιολογήσει και θα κάνει μια προεπιλογή των πόλεων που έχουν καλές προτάσεις. Σε αυτές θα γίνουν συστάσεις – παρατηρήσεις για τη διόρθωση τυχόν ατελειών. Αυτή η διαδικασία θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στο 2016 και αμέσως μετά θα γίνει η επιλογή της μίας πόλης ή περιοχής που θα λάβει τον τίτλο, ο οποίος συνοδεύεται και από το έπαθλο «Μελίνα Μερκούρη», ύψους 1,5 εκ. ευρώ.

end faq